- تعداد نمایش : 23
- تعداد دانلود : 62
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1946
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .18 .8055
سال : 18
شماره : 12
شماره پی در پی : 118
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 12،
،
شماره پی در پی 118
تحلیل سبکشناسی نظم و نثر فارسی در عصر هوش مصنوعی: تبیین و امکانسنجی چارچوب ادبیات هوشمند
صفحه
(111
- 124)
محمدرضا پاشایی (نویسنده مسئول)، رسول بهنام
تاریخ دریافت مقاله
: شهریور 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آذر 1404
چکیده
زمینه و هدف: این پژوهش به بازنگری آموزش سبکشناسی و دیگر دروس محوری رشته زبان و ادبیات فارسی در چارچوب تلفیق سنتهای علوم انسانی و فناوریهای نوین میپردازد. باتوجه به شکاف آشکار میان برنامه های درسی سنتی و نیازهای پژوهشی و آموزشی عصر دیجیتال و با در نظر گرفتن وضعیت دانشجو به عنوان «مصرفکنندۀ منفعل اطلاعات»، نظریۀ «ادبیات هوشمند» به عنوان چارچوبی بومی و کاربردی ارائه شده است. این چارچوب مهارتهای سنتی تحلیل و تفسیر ادبی را با ابزارها و روشهای مبتنی بر داده و هوش مصنوعی ترکیب میکند تا دانشجویان به توانمندیهای دوگانه دست یابند: سواد ادبی و سواد دیجیتال تخصصی.
روشها: پژوهش حاضر از روش توسعه ای – کاربردی با رویکرد ترکیبی کیفی و کمّی استفاده کرده است. تحلیل سرفصلهای دو درس کلیدی نشاندهندۀ فقدان مؤلفه های دیجیتال و مهارتهای داده محور بود. مطالعۀ موردی بر اساس تحلیل ماشینی سادۀ ۱۰,۰۰۰ بیت شعر نشان داد که حتی با دو ویژگی ابتدایی (میانگین طول جمله و تراکم واژه های عربی) امکان تمایز سبکهای دوره ای با دقت متوسط ۷۲٪ وجود دارد. این مطالعه ضمن تأیید ظرفیت ابزارهای ساده، به چالشهای اجرایی مانند کمبود داده های استاندارد و ضعف مهارتهای دوگانه نیز توجه کرده است.
یافته ها: یافته ها نشان میدهد که چارچوب «ادبیات هوشمند» میتواند شکاف میان سنت و فناوری را پر کند، آموزش مهارتهای دوگانه را ممکن سازد و مسیر پژوهشهای میانرشته ای در سبکشناسی فارسی را باز کند. همچنین تأکید شد که رعایت اصول اخلاق پژوهش و شفافیت روششناسی برای جلوگیری از تقلیلگرایی و تحریف متون ضروری است.
نتیجه گیری: این پژوهش بر ضرورت اجرای تدریجی بازنگری در برنامه های درسی، توسعۀ زیرساخت داده ای، توانمندسازی نیروی انسانی و تدوین دستورالعملهای اخلاقی برای کاربرد هوش مصنوعی در پژوهشهای ادبی تأکید میکند. گذار به «ادبیات هوشمند» نه یک انتخاب تزئینی، بلکه ضرورتی راهبردی برای بقا و پویایی رشتۀ زبان و ادبیات فارسی در قرن بیستویکم است.
کلمات کلیدی
ادبیات هوشمند
, سبکشناسی نظم و نثر فارسی
, آموزش دیجیتال
, اخلاق پژوهش.
- آذین، زهرا و بحرانی، محمد. (۱۳۹۵). شناسایی خودکار شاعران شعر نو با استفاده از ویژگیهای سبکی. در مجموعه مقالات نهمین همایش زبانشناسی ایران (جلد ۱، صص ۲۳‑۳۲). دانشگاه علامه طباطبایی.
- آقایی، محمد. (1401). تحلیل تطبیقی کیفیت ترجمه گوگل ترنسلیت و چت جی پی تی. فصلنامه مطالعات ترجمه ایران، 22(85)، 87- 103. dor-20.1001.1.17350212.1403.22.1.9.2
- ازکات، لیدا. (۱۴۰۱). نوآوریهای هوش مصنوعی در آموزش زبان و ادبیات فارسی (فرصتها، تهدیدها و آینده پژوهی آموزش ادبی). مجله یافته های پیشروان علوم تربیتی و آموزشی ، 1 (1)، 201.
- ایمانی، زلفا. (۱۴۰۰). زبانشناسی رایانشی: رویکردی توصیفی به کاربردها و تکنیکهای آن. مطالعات رسانه ای، 16 (52)، 33-41.
- حاجیبابایی، اکرم. (۱۴۰۲). تأثیر هوش مصنوعی بر تقویت و توسعه آموزش زبان و ادبیات فارسی در مقطع متوسطه. در نوزدهمین کنفرانس ملی پژوهشهای نوین در تعلیم و تربیت.
- دانشگاه اصفهان. (۱۴۰۱). سامانه داده کاوی متون ادبی فارسی. گزارش پژوهشی گروه زبان و ادبیات فارسی.
- سراف، محمد و نوروزی، علی. (1404). روش تحقیق در علوم انسانی. چاپ بیست و سوم. تهران: سمت.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1403). موسیقی شعر. چاپ بیست و سوم. تهران: آگاه.
- شمیسا، سیروس. (1383). سبکشناسی نظم. تهران: فردوس.
- فتوحی، محمود. (1402). سبکشناسی: نظریه ها، رویکردها و روشها. چاپ ششم. تهران: سخن.
- فرهودی مژگان، محمودی مریم، داودی شمسی مونا. (1401). تولید پیکره برچسبخورده واحدساز زبان فارسی با درنظرگرفتن ملاحظات زبانشناسی رایانشی آن. پردازش علائم و داده ها. 19 (3). 175-188.
- قیومی، مسعود. (1401). کاربرد زبانشناسی رایانشی برای پیشبینی سطحِ مهارت زبانیِ کتابهای درسی زبانآموزانِ فارسی. نشریه افقهای زبان. 6 (1). 29- 52. doi: 10.22051-lghor.2021.32656.1354
- محمدی، محمدرضا. (۱۴۰۲). مجموعه داده شعر فارسی برای پردازش زبان طبیعی و مدلهای زبانی.
- مناجاتی، ابراهیم. (۱۴۰۲). روشهای نوین تدریس ادبیات فارسی مبتنی بر هوش مصنوعی. در سومین کنفرانس بینالمللی پداگوژی و اسپرانتولوژی.
- ودودی، پوران. (۱۴۰۲). زبان و ادبیات فارسی و هوش مصنوعی. در همایش علوم انسانی و هوش مصنوعی .